by Kleitia Vaso

Deri më sot, nuk kisha patur fatin të jetoja pranë detit. Ndonëse më pëlqen shumë, ka qenë gjithmonë prej një farë distance. Gjithmonë ndodhej afër por asnjëherë aq  sa ta merrja praninë e tij si të mirëqenë, ta trajtoja me indiferencë, thjesht si një element të zakonshëm të peisazhit, të harroja që ai ishte aty.

Dashuria e parë ka qenë deti Adriatik, i bukur por më tepër funksional sesa mahnitës. Ndoshta pikërisht prej kësaj bukurie brenda normave, është një det i mirë si fillim.

Më pas, më kujtohen disa të tjerë mjegulltazi por ai që më vjen menjëherë në mendje kur mendoj fjalën “det,” pa ndjekur asnjë rradhë kronologjike apo hierarkike, është deti Jon. Joni është mahnitës, të lë pa fjalë edhe kur e ka parë me qindra herë, kur sytë duhet të kishin fituar imunitet ndaj efektit të tij.

Përherë më habit si ai, si dëshira ime e pandryshueshme por e anashkaluar – e fjetur deri në momentin që deti shafqet –për tu kthyer, për ta parë vazhdimisht. Pothuajse më befason kënaqësia që ndiej kur jam aq afër sa mund ta nuhas, duke ecur drejt tij, duke nxituar e duke u zhytur në momentin që bëhet e pamundur të rezistoj. Dëshira e paperceptuar deri në momentin e kontaktit ngjason me emocionin e të ritakuarit dikë të dashur në mënyrë konstante por të largët gjeografikisht, apo në çfarëdo forme tjetër, mbas një periudhe ndarjeje. Në këto raste, megjithëse njeriu i nënshtrohet pamundësisë të një fundi të lumtur dhe “mësohet” me takimet e rralla, adrenalina që shoqëron ritakimin dhe pesha, si vdekje, e ndarjes – e përkohëshme fatmirësisht – nuk ndryshojnë kurrë. Pavarësisht kohëzgjatjes të pauzës midis, përjetimi mbetet i njëjti, çdo herë, për çudinë e përjetuesve.

Por, paksa ndryshe nga dashuria për dikë, vështirësia në adhurimin për detin qëndron në faktin se kjo ndjenjë e njëanshme duhet ndarë më admirues të panumërt. Zakonisht, në rastin e një njeriu, mund të numërohen, të paktën. Dhe, e gjithë kjo devotshmëri pa e ditur, se sa shumë apo pak të tjerët e duan atë në krahasim me ty vetë. Nuk është e lehtë të jesh një nga shumë dhe të mbetesh besnik. Kjo lloj besnikërie e verbër nënkupton nivelin më të lartë të përkushtimit, siç duket.

Vjet takova pikërisht një adhuruese të tillë gjatë një përplasje rastësore që, papritmas, u zhvillua në një miqësi të natyrshme. Vajza në fjalë ishte më e re, adoleshente, me të cilën, me shumë gjasa,  nuk do të isha takuar apo të kisha folur kurrë, por rrethanat krijuan mundësinë. Dhe, pavarësisht hendekut të thellë vitesh dhe eksperiencash që na ndante, diçka tek ajo më kutjonte veten dhe, ndoshta, edhe ajo mund të dallonte diçka të ngjashme tek unë. Biseda që për mua, pa filluar, parashikoheshin si të mundimshme, u transformuan ngadalë në diçka argëtuese, shumë më tepër se bisedat me bashkëmoshatarët përreth të cilët pothuajse fillova t’i evitoja. Çuditërisht, unë dhe vajza ndanim më shumë gjëra të përbashkëta seç mendova fillimisht. Dashuria për detin ishte një nga këto.

Ditën e fundit të pushimeve të saj, duke ikur nga plazhi, e pyeta nëse donte të kthehej dhe të notonte edhe një herë, për herë të fundit. “Jo,” më tha, me një ton të pasigurt, “u ndava me detin, kështu që nuk ka kuptim të futem edhe një herë.”  “Në fakt,“ vazhdoi, me më shumë guxim “deri vjet,” – nga mënyra sesi e tha nënkuptonte se shumë kohë kishte kaluar që atëherë dhe se ajo kishte ndryshuar, ishte rritur – “i thosha ‘mirupashim det, deri vitin tjetër,’ me zë të lartë, por këtë vit thjesht e mendova, pa folur.”

“Unë bëj të njëjtën gjë,” i thashë, njëkohësisht e lumtur dhe e trishtuar që ndaja diçka me dikë tjetër. Është e vërtetë. E përshëndes detin me zë të lartë, por larg nga turma që të mos konsiderohem “e çmendur”, sidomos nga njerëz që kanë lindur të gatshëm për të vendosur nofka, për të të ngulitur si një lule apo flutur mbi fletë, me përshkrimin përkatës poshtë, për rehatin e tyre. Ndonjëherë – çdo herë, për të qenë e sinqertë – që mendoj se është hera e fundit që notoj për atë vit, duke shpresuar në ndonjë kthesë të papritur të fatit, zhytem dhe pi, me qëllim, ndonjë gllënjkë deti duke shpresuar se pjesë e tij do të mbesë, do të rrjedhë në venat e mia. Këtë praktikë të fundit nuk ja thashë vajzës, duke ditur sa qesharake mund të duket. Kuptoj që është një plan plot probleme biologjike e higjienike por mbetet në sferën e të paarsyeshmes, një veprim instinktiv. Diçka, mendoj, do të rezistojë.

Në fakt, sipas meje, diçka tjetër, ngjyra e tij e ndryshueshme dhe e papërcaktueshme midis të gjelbrës dhe blusë, na lidh të dyve. Por, fatkeqësisht, këtë deti nuk e di dhe nuk mund t’i interesojë. Unë kam vetëm një pikë të saj ndërsa deti, padrejtësisht, përmban një sasi të pafundë të të njëjtës nuancë më të fortë, shumë herë më të bukur. Më pëlqen të mendoj se kjo pikë zgjatet në një fije të paperceptueshme që na lidh me njëri-tjetrin.

Ky është Joni.

Deti Balltik është një lloj tjetër deti. Fillimisht, shfaqet më gri seç duhet të jetë një det kur je mësuar me një tjetër, më jugor. Më pas, një nuancë mahnitëse por e ftohtë prej blu-grije. Edhe nga ky mora pak ujë, vjedhurazi, nga bregu.  Kështu, parapriva ftohtësinë e tij, e cila mund të mos më lejojë kurrë brenda, duke më lënë të kuptoj se nuk jemi krijuar për njëri-tjetrin. Në të njëjtën mënyrë, dashuria ime për Balltikun nuk mund të jetë e barabartë, ose më saktë, e njëjtë, me paraardhësin e tij. Por, ajo ekziston, si një eko e asaj dashurie më të qëndrueshme dhe të rrënjosur më thellë.

Një përparësi që ky det i ri ka është afërsia e tij fizike. Duhet thjesht të eci për disa minuta dhe jam pranë bregut të tij. Çdo ditë, kur dal nga shtëpia, pavarësisht se ku duhet të iki, nisem instinktivisht drejt detit. Duke u afruar, imagjinoj se si do të duket në dritën e ditës të caktuar, kohës së ditës, në shi apo diell. Eci me shpejtësi dhe energji kur koha është me diell, e pothuajse vrapova për ta parë kur ra borë, një kombinim i pahasur më parë. Vazhdimisht përpiqem ta imagjinoj ngjyrën e tij në orë e kushte të ndryshme atmosferike, të imagjinoj pamjen e tij kur unë nuk jam atje.

Një gjë është e sigurt: nuk duket asnjëherë njësoj. Ndonjëherë është gri, herë të tjera bojëqielli, blu në gri, gri në blu, blu e thellë, argjend apo bronx dhe rrallëherë mund të dalloj edhe nuancën e gjelbër, atë më eluziven. Kjo e fundit është më e fshehta në këtë det, më pak dominuesja. Por, pak rëndësi ka. E rëndësishmja është kurioziteti dhe dëshira ime e vazhdueshme për ta parë. Nëse kjo nuk është të biesh në dashuri, nuk e di çfarë emri tjetër mund të ketë.

by Kleitia Vaso