by Kleitia Vaso

“Signora, copriti le spalle, per favore!”

Këto fjalë më kthyen menjëherë në realitet, në botën e të gjallëve. Të paktën kështu duhet të ketë menduar roja e Kapelës Sisitine, ai që i shqiptoi. Nuk ishte tamam kështu. Kush janë realisht të gjallë dhe kush të vdekur?

Sapo më ishte shfaqur para syve, papritur,  Torsoja e Belvedere-s, për mua e njohur me emrin Torso i Apollos, i cili na thotë ne, të gjallëve, rrjedhimisht të vdekshëmve, nëpërmjet Rilkes, të ndryshojmë jetët tona: “Du musst dein Leben ändern!”

“Megjithëse prej mermeri të ftohtë, jam më i gjallë, më i fuqishëm se ti, një shikim me shumë dëshirë do të mjaftonte që ti të mbetesh edhe shtatëzanë,” sugjeron ai, pa nevojë për fjalë.  “Ndërkohë ti, me pantallonat të shkurtra e çanta turisti nuk mund të kuptosh ekzistencën e një fuqie si kjo.” Ndoshta fundi i hidhur është i imi, pasi statuja mahnitëse kurrë nuk do t’i drejtohej në mënyrë të drejtpërdrejtë turmës e cila e fotografon por nuk çuditet mjaftueshëm me fuqinë e saj për të mbartur aq jetë brenda vetes. Në fund të fundit, krijuesi e ka ndjerë për ta përcjellë te ne, kohë më pas.

Ashtu si prezenca e papritur e torsos, ndjenjat që përjetova më habitën. Ndodhi për disa arsye. Vetë elementi i surprizës, e cila me gjeti të papërgatitur. Bukuria goditëse e cila  afirmon jetën më tepër se çdo lutje apo fytyrë hyjnore përreth.  Fantazma e Rilkes, ende atje, me mua, e ndërthurrur – pas leximit të rreshtave të tij – përgjithmonë me timen. Pa të nuk do të kisha mundur të veçoja Apolon ashtu si e meriton. E falenderova, e prekur, duke udhëtuar me shpejtësi drite në kohë dhe hapësirë.

“Si ka mundësi,” pyeti J. “që diçka e fragmentuar është shumë herë më e bukur pikërisht për arsye të ‘difektit’ më të madh, kokës që mungon? Pikërisht si Nike e Samothrakës në Louvre. Gjithçka tjetër që e rrethon zhduket pavarësisht plotësisë, çdo pjesë të pranishme aty ku duhet.

E trullosur, vazhdova  duke shpresuar për pak pushim përpara se të ndeshesha me ndonjë tjetër objekt shtangës.

Por, megjithëse nga ky përshkrim duket si  eksperiencë fetare kjo që po përjetoja unë, duhet te pranoj se jo gjatë gjithë kohës isha duke fluturar në ajër, sipër shikuesve të tjerë, duke jetuar me frymën e shenjtë të artit, e pakufizuar nga trupi im tokësor. Në të vërtetë,  hyrjen në Vatikan e bëra në moment të fundit, e ndihmuar nga fati (në rastin e ditëlindjes), paksa e hutuar për shkak të festimeve të mbrëmjes. E para gjë që që më bëri përshtypje ishte mospërputhja midis lakuriqësisë të bukur, paqësore dhe e përhapur gjithandej nëpër muze, dhe kontekstit, vendi i ligjeve morale, padyshim, të lidhura mbi të gjithë të tjerat me lakuriqësinë. Në fund të fundit, bibla i vesh të gjithë me ngut. Po aq poshtë sa lart, mendime sipërfaqësore hynin e dilnin në mendjen time teksa ecja. Një prej këtyre ishte kënaqësia me veten për zgjedhjen e një fustani blu të thellë që shkonte shumë me ngjyrat e materialet e atij ambienti.

Ndaj, e ngarkuar me ndjesi e mendime, kërkesa për të mbuluar shpatullat më hutoi. Fjalia, e thënë aq butësisht nga roja, më shtyu të zhytesha edhe më tepër në një gjendje kënaqësie shqisore, mirënjohëse që shpatullat e mia mund të binin në sy në kapelën e famshme të mbushur përplot me turistë.  Me kokën lart, për të parë trupat e zhveshur të pikturuar në tavan,  qesha me absurditetin e rregullave, mbulimin e shpatullave nën lakuriqësinë e cila lundronte sipër nesh. Trupa njëkohësisht më perfekt por edhe më pak tundues se ata të gjallët; këta të fundit, fatkeqësisht skllevër të tekave të kohës. Vetëm për një moment, ndjeva triumfin e shkurtër por të lavdishëm të mishit, e të qënit mbi rininë dhe bukurinë e përjetshme, të fiksuar përgjithmonë mbi turmën, e cila do të zëvendësohet nga një tjetër e kështu me rradhë.

Koloseumi

Efekti i çuditshëm i Koloseumit vjen nga pozicioni i tij gjatë historisë dhe rezitencës së tij ndaj një botë të cilës nuk i përket më. Duke ecur, pa peshë, në një ditë me diell, shfaqet papritmas duke të kujtuar në të njëtën kohë bukurinë dhe vdekjen, duke i shtuar, pa pyetur, peshën që i mungonte hapit tënd. Një herë e një kohë, gladiatorë argëtonin deri në vdekje brenda mureve të tij, tani turistë duke pozuar me veten dhe për veten, për ti treguar botës argëtimin dhe lumturinë që po përjetohet në ato momente nëpërmjet dy gishtave (paqe) apo gishtit te madh (ok) lart.  “Isha këtu, i/e lumtur, e përjetova edhe këtë, ” duke qeshur para një ndërtese e cila  ka parë aq shumë nga ne të lindim, të vdesim pa lënë asnjë gjurmë.

“Unë do të jem këtu,” duket sikur thotë fragmenti i frikshëm dhe madhështor, “megjithëse i thyer, i copëtuar.”

“Ndërsa ti, jo.”

by Kleitia Vaso