Hallka

by Kleitia Vaso

Zinxhir Budallenjsh

Treni i pasdites, ndryshe nga ai i paradites, është njëkohësisht më i rëndë e më i zbrazët. I rënduar me lodhje dhe i zbrazur nga shpresa. Braktiseni shpresën ju që hyni këtu! Freskia e mëngjesit është fshirë me kohë, nëse ishte. Asnjë shkëlqim– përveç ndonjë xixe artificiale që duket edhe më e trishtuar në këto momente. Në vend të tij, buzë të varura, sy pa dritë që shohin drejt, disa tërësisht të mbyllur, tepër të lodhur e të zbrazur nga jeta për të patur fuqinë apo interesin të vënë re se çfarë i rrethon. Këtu, në jetë, sepse nga jeta rrjedhin rreshtat e vërtetë, i kuptoj mirë ata të Ezra Pound mbi fytyrat si petale që e shpërqendrojnë për një moment nga masa e zymtë njerëzore në stacionin e metrosë. Po të kishte petale, do të shpëtoja dhe unë. Por, vështirë të mbijetojnë në këtë atmosferë të ndenjur. Shumica do të vyshkeshin në ajrin e rëndë të trenit të pasdites, të hidhëruar nga frymat e lodhura e të mërzitura, ku duket se vitaliteti i pasagjerëve është thithur gradualisht nga gjëra të bëra pa dëshirë pa ditur se çfarë do të donin të bënin vërtet.

Vagoni i stërmbushur nuk e ndihmon situatën e trishtë. Pavarësisht lodhjes, duhet gjetur energjia për të shtyrë e përçarë turmën e trupave, verbërisht, si mbijetues, pa luksin e mëshirës apo kujdesit. E gjithë kjo thjesht për të gjetur një vend. Fatmirësisht, kësaj rradhe, gjendet. Dy vende, më saktë, përballë njeri-tjetrit. Ideale, pasi mund të vazhdoj bisedën me J. pa përthithur shumë lodhjen që na rrethon. Por jo, shpresa duhet braktisur, jo thjesht në teori. Kjo zgjidhje është tepër e lehtë për të qenë e vërtetë. Burri i ri, i ulur në sediljen e jashtme, injoron ekzistencën dhe përpjekjet tona e refuzon, në mënyrë indirekte, të lëvizë gjymtyrët e tij përbindshmërisht të gjata. Për fat, një tjetër sedilje krahas times hapet dhe J., duke anashkaluar sjelljen e pasjellshme të bashkëudhëtarit tonë, nuk ngul këmbë e ulet me shpejtësi atje. Megjithë rregullimin e shpejtë të situatës, ndjej gjakun, mikun-armikun, që më vërshon në kokë. E shoh pasagjerin me nje vështrim akuzues por ai, më i zgjuar e praktik se unë, refuzon të ma rikthejë. Sheh drejt, mbi kokën time, një reagim i zakonshëm bashkëkohor ndaj shmangies së përgjegjësisë dhe konfliktit. E acaruar, them “loser” duke shpresuar se nxehtësia e ndjenjave të mia do tja vulosë fjalën në ballë. Dhe, vërtet, shoh fytyrën që skuqet vende-vende, në mënyrë jo uniforme por, përsëri, rehati i tij i përkohshëm kërkon anashkalimin e fyerjes së hapur. Mungesa totale e shprehjes në fytyrë është ndoshta më e pakapërcyeshme seç do të ishte një përgjigje vulgare. Nuk mundem ta shoh. Kjo neveri nuk buron thjesht nga përtacia e tij, mungesa e sjelljes dhe e dinjitetit por shkon, sigurisht, përtej tij. Megjithatë, për atë moment, ai përfaqëson gjithçka që është gabim me botën e sotme.

Fatmirësisht, megjithëse zemërimi kalon si një shkarkim elektrik përgjatë trupit, duke shkatërruar ndoshta edhe pjesë që nuk kanë lidhje me të, ai harxhohet po aq shpejt. Pas pak çastesh, pothuajse harroj që pasagjeri është ulur përballë meje dhe vazhdoj bisedën me J. Por, gjithnjë e më tepër, ndjej sytë e tij që udhëtojnë lirshëm mbi fytyrën time, në fillim me hezitim dhe më pas, të çliruar nga refuzimi im për ta parë, plot guxim e lirshmëri. Ngecin, lëvizin, largohen, rikthehen. Nuk kam nevojë ta shoh, e ndjej. “Edhe ky ndëshkim u kthye në favorin e pasagjerit pa nder,” mendoj. Ndoshta duhet të ri-kalibroj përkufizimet e mia të dështakut dhe fitimtarit. Por, në këtë fazë, nuk mund të bëj gjë tjetër përveçse ta injoroj situatën. Valët e zemërimit të shpërdoruara në fillim të betejës më kanë dobësuar dhe tashmë e kam humbur interesin për luftë. Mund ta marrë tortën e tij pa shije, dhe edhe ta hajë, për të parafrazuar popullin praktik amerikan.

Vazhdojmë të flasim me J. në gjuhën tonë të pakuptueshme, një avantazh i madh në çdo vend tjetër. Treni ndalet në një stacion tjetër dhe një furnizim i ri trupash me shpirtra të vrarë shkarkohet në tren. Dy burra dhe një grua hyjnë dhe vendosin të qëndrojnë në hapësirën që ndan sediljen time nga ajo e J.-së. Njëri prej burrave, refuzon ta pranojë moslëvizjen e këmbëve të pasagjerit të mëparshëm dhe shtyhet drejt vendit të lirë. Hyrja duket relativisht e lehtë. Kësaj rradhe, pasagjeri sposton këmbët e tij me gatishmëri më të madhe. Burri tjetër, shoku i guximtarit, vazhdon qëndron duke parë celularin. Gruaja, pa lidhje me ta, mbahet tek sedilja ime. Duket e dërrmuar, ndoshta jo vetëm nga lodhja e ditës por nga një jetë e mundimshme e me kënaqësi të pakta. Ky stërmundim pa fryte duket se ja ka vjedhur gjithë shkëlqimin që mund të ketë patur, duke i lënë rrudha të thella, flokë pa shkëlqim dhe një shprehje trishtimi e pakënaqësie në fytyrë. E shoh dhe më vjen keq. Mendoj t’i liroj vendin. Një vend në një tren nuk ka asnjë rëndësi në jetë, në fund të fundit. Rehati apo mungesa e tij do të harrohet me gjërat që do të sjellë momenti tjetër. Këtë e di mirë. E besoj dhe e ndjej në lidhje me gjithçka, jo vetëm një vend në tren. Ndoshta jo për gjithkënd por për gjithçka.

Por, nuk e bëj. Ajo më sheh ngultazi por mendoj se, në vendin tim, duhet të shohë burrat përballë meje. Është më e lehtë të më akuzojë mua me sy, por më e drejtë tju drejtohet atyre. Mora rolin tim në xhungël edhe unë. Si për të më shpëtuar nga ky siklet, treni ndalet përsëri. I harruar por ende atje, burri me gjymtyrët e gjata ngrihet dhe largohet, i kënaqur me udhëtimin e tij përgjithësisht të këndshëm. Pa humbur asnjë moment, burri që po shihte celularin, sulet drejt vendit të lirë me vendosmërinë e një skifteri. E habitur, vështroj fytyrën e gruas, në pritje të revoltës së madhe. Por, asgjë. Feminizmi paska privilegjuar meshkujt, vendos e trishtuar. Pa humbur gjë, tashmë kanë lirinë e plotë mos të lirojnë vendin apo edhe mos të paguajnë për ndonjë pije. Por, ndoshta, duke i parë edhe një herë, edhe ata kanë humbur diçka, diçka jo tërësisht të përcaktuar por thelbësore. Fytyra e gruas shpreh thjesht trishtim. Zemërimi kërkon energji dhe ajo e ka harxhuar në tjetër kohë e tjetër vend. Por, nuk duron dot pa bërë asgjë. Bën dy hapa përpara dhe vendoset pikërisht mes meje dhe J. duke na ndalur bisedën. Merr frymë thellë. Ndihet më mirë. Atë hapësirë që nuk e krijoi dot mes shokëve që vazhdojnë flasin, e zuri mes nesh.

Asnjeri nuk sheh tjetrin. Shokët përballë, të kënaqur e të rehatuar, shmangin shikimin e pakëndshëm të gruas në këmbë. Nuk do të donin ndjenja faji. I shoh me përbuzje por nuk e regjistrojnë as këtë. Vazhdojnë flasin për shifrat e tyre të mërzitshme. Kjo është bota që kemi krijuar, atë që vazhdojmë të rikrijojmë duke mos patur energjinë apo kohën që të mendojmë për një version më të mirë. Një zinxhir frustrimi i zhvendosur nga një hallkë në tjetrën, i cili rrotullohet e na rikthehet shumë shpejt duke na gdhendur një rrudhë të re e duke na thelluar të vjetrat, duke na vjedhur kuptimin nga shikimi, apo duke na dhuruar një vështrim shmangës prej hajduti. Një zinxhir pa fund pakënaqësie, vampirë të njëri-tjetrit dhe njëkohësisht të vetes apo të vetes fillimisht dhe më pas të të tjerëve. Të ngecur në një kafaz që e kemi krijuar e mbyllur vetë, të paaftë për të parë, si pantera e Rilkes, botën e gjerë dhe të mahnitshme që shtrihet jashtë dritareve të trenit.

Perandori prej Letre

Mbaj mend që kam qarë vetëm pak herë vitin e shkuar. Nuk e di se sa ekzaktësisht, por e di që janë më pak raste se në vitet paraardhëse, gjë që duket dhe tingëllon mirë, por nuk jam e sigurt . Më kujtohet  se gjatë një periudhe veçanërisht të errët, kuptova me pak zili duke parë dikë tjetër që qante, se lotët përfaqësojnë një lloj trishtimi luksoz, një gjendje që mund të shprehet dhe lehtësohet me humbjen e pak uji të kripur. Një përzierje, në fakt, që shëron gjithçka, siç po mësoj me kalimin e kohës, nga plagët më sipërfaqësore e fizike deri tek dhimbje më të thella e të padukshme. Por, pavarësisht mësimeve, nuk mund të derdh lotë krokodili për benefite shëndetësore. Kam frikë se atëherë, ata vetë do ta kuptonin dredhinë e do të rreshtnin së shëruari. Lotët e vërtetë janë rralluar, nga ngurtësimi apo forca e fituar, nuk e di cila. Cilado të jetë, jam përmirësuar në përmbajtjen e tyre  në formën solide, e cila është më pak e sikletshme për momentin por më helmuese e parë me largpamësi. Ndonjëherë bëhen gati për të dalë, duke kërcënuar të turpërojnë ndonjë bashkëfolës më tepër se mua, por në prag derdhjeje, ndalen, duke krijuar një filtër disi deformues midis meje dhe botës. Këto raste nuk quhen. Këtu, qarje do të thotë ajo e plota, me rrjedhje lotësh e të tjera, sy të fryrë e të skuqur, zhurma të çuditshme e të papritura, fytyrë që kërkon kohë të kthehet në atë që ka qenë. Ky lloj, po aq i shmangur sa edhe i kërkuar, është rralluar. Por, kur ndodh, e shijoj plotësisht me lëshimin e një aktoreje të cilës më në fund i është dhënë roli i saj më i mirë e ndoshta i fundit.

Një ditë, dhurata e dyshimtë erdhi papritmas. Qava me dënesë pas një periudhe të gjatë thatësie. Arsyeja për lotët ishte qesharake. Kisha lloj-lloj problemesh në atë periudhë, probleme parash, aklimatizimi, ndoshta një dhemb të prishur por çfarë më bëri për të qarë ishte sjellja e ashpër e një shoferi treni. Ndërsa po përpiqesha të bleja një biletë, shkela pa dashur në hapësirën e rezervuar për të dhe jo për pasagjerët. Ndoshta i gatshëm për të shprehur dufin e grumbulluar gjatë ditës, pa më parë fare, filloi të bërtiste apo çfarë konsiderohet bërtitje në veri: një zë që përpiqet të transmetojë qetësi e vetëzotërim ndërkohë që çdo muskul i shtrënguar fytyre e çdo shtrembërim buzësh tradhëton tërbimin e brendshëm. U shtanga, ashtu siç më ndodh sa herë  një burrë tregohet i pasjellshëm. Ndoshta kjo është ana fëmijnore dhe e llastuar, ajo tek e cila u riktheva edhe kësaj rradhe. Me buzë të varura, duke shfryrë, bleva biletën, i ktheva shpinën shoferit dhe në një mjegull përlotjeje, gjeta një vend të lirë, u ula dhe fillova të qaj, pa u ndalur. Qava për çdo gjë për të cilën nuk kisha qarë, për trajtimin si një njeri anonim, pa fytyrë, të qenit vetëm në një tren aksidental, në një vend të huaj, e rrethuar me fytyra të panjohura, për mungesën e një shtëpie të qendrueshme për një kohë të gjatë, për ndarjet e njëpasnjëshme që nuk mbarojnë kurrë, e të tjera gjëra që mbeten të mjegullta, pa emër. Derdha lot, plot inat, mërzi e kënaqësi njëherësh, si një personazh filmi, duke e ditur se po vëzhgohesha por pa ditur ose pa dashur të ndalja rrjedhën e tyre të natyrshme. Nuk më erdhi turp, si shpeshherë në lidhje me lotët. Nuk i shoh ato si shenjë dobësie apo fuqie, thjesht lejoj vetërrjedhjen. U ndjeva pothuajse mirënjohëse ndaj shoferit kur zbrita nga treni. Ktheva kokën që ta shihja dhe ai më pa.

Rastet e tjera ishin po aq dramatike në shfaqjen e tyre dhe po aq të dobëta në motivim. U shkaktuan nga një arsye po aq absurde: plotësime aplikimesh e dokumentesh. Për çdo pozicion pune të rëndësishëm apo të parëndësishëm, për çdo lëvizje të vogël apo të madhe, ekzistojnë aplikime të pafundme që duhen plotësuar, dërguar, vazhduar e ri-dërguar. Nuk e bëj këtë me pikën më të vogël të dëshirës, nuk më lehtëson nga probleme serioze, nuk ma heq mendjen nga shqetësime madhore, përkundrazi, më kujton se ne e kthemi kthyer jetën në një zinxhir veprimesh boshe e të mërzitshme. E di që në pikënisje se procesi nuk do të mbarojë shpejt, ndoshta asnjëherë. Hapi i parë do të sjellë një të dytë, i dyti, një të tretë duke formuar kështu një tunel pa fund prej letre që nuk të çon askund. Mund të sjellë ndonjë përfitim të përkohshëm në shkëmbim të kohës së humbur nga ajo e kufizuara që kemi në dizpozicion. Kështu që, pas marrjes së lajmit të një rimbushjeje aplikimi në një moment të papërshtatshëm, fillova të qaj sërish. Me lotë të nxehtë zemërimi. Zemërim për botën që ndërton mure të pakapërcyeshme letre, për njerëzit që gjejnë një lloj çlirimi në shpenzimin e kohës për përgatitje dokumentash, për përkushtimin e seriozitetin që iu ofrojnë këtyre formaliteteve, duke ju caktuar një sasi repsekti të pamerituar nga letra – përveç faktit që vjen nga druri i shkretë. Zemërim për ata që nuk gjejnë një preokupim tjetër për tju ofruar emocione e autoritet, të kënaqur në një mënyrë perverse, ndoshta, që i nënshtrojnë të tjerët të gjunjëzohen para perëndisë së tyre prej letre. “Të gjithë jemi njësoj. Të gjithë duhet t’i plotësojmë shkresat, na vjen keq!”

Pasi derdha lotë të nxehtë mbi këtë temë të ftohtë, iu nënshtrova fatit. Plotësova edhe një herë një zinxhir aplikimesh, duke nxjerrë pjesë të harruara e të hedhura pa kujdes në dosjet virtuale të stërmbushura si kazanë plehrash. I printova dhe i dërgova në udhëtimin e tyre jo aq emocionues. Megjithëse nuk mund ta di. Shpresoj ta kenë patur më interesant se përgatitja e tyre prej meje. Dola e shpërfytyruar nga drita e neonit dhe me kokë të ulur e krenari të vjedhur, u nisa drejt shtëpisë. Gradualisht, duke filluar të marr frymë më lirshëm e duke dalë disi nga mërzia, vura re nuancën e pabesueshme të qiellit i cili kishte vendosur të ishte tërësisht rozë. Për pak minuta, do ta kisha humbur. Pashë gjithashtu se roza thellohej më tepër në drejtim të detit, kështu që vetvetiu u nisa në atë drejtim. Pamja që më priste nuk më zhgënjeu, përkundrazi, më habiti me ngjyrën e saj të paparë deri në atë moment, një rozë e cila më transportoi për pak çaste në Indi, një vend ku nuk kam qenë, në fakt. Si një fëmijë që harron në sekondë gjithë dhimbjen e momentit paraardhës, më e lumtur se ç’do të kisha qenë në qoftë se nuk do të kisha qarë, shihja e mahnitur qiellin dhe detin rozë, mirënjohëse që rruga prej letre më solli pa dashur këtu. Ndjehesha krejtësisht ndryshe, e rilindur dhe aspak e mundur. Madje, më erdhi keq për ata që ndodheshin ende të kyçur nëpër zyra, duke shtypur e printuar, pa patur as ndjesinë më të vogël e asaj që po humbnin. E mbingarkuar prej ditës e pamjes përrallore, doja të bërtisja, një ulërimë të pafré gëzimi dhe dhimbjeje.

Kundërpeshë

Njerëzit që të shpëtojnë shfaqen në vendet më të papritura. Ndoshta, janë pikërisht këto vende të shkreta që nxjerrin anën më të mirë të njerëzve. Kontrasti midis mureve të bardha apo neutrale pa jetë dhe tyre, i bëjnë ata të shkëlqejnë me një dritë pothuajse jashtëtokësore, të mbinatyrshme. Për një moment, mund të harrosh që je duke pritur tek dentisti, për vazhdimin e një torture që ka filluar që në fëmijëri e ende të persekuton. Njohja intime e kësaj torture më shtyn gjithmonë, si edhe kësaj rradhe të përfundoj këtu nga një shqetësim urgjent e jo për një vizitë kontrolli të qetë, e cila do ta kishte parandaluar këtë dhimbje të panevojshme. Gjysmë shpresoj mos të më ndihmojë njeri e të dal përsëri me dhimbje e me ndërgjegje të pastër. Kësaj rradhe, dëshira jo vërtet dëshirë, pothuajse më plotësohet. Gra me të njëjtën uniformë por me fytyra të ndryshme më dërgojnë nëpër dyer ku askush nuk përgjigjet. Filloj të dyshoj se dyert janë thjesht të vizatuara, nuk çojnë kurrkund ose ndoshta të nxjerrin direkt jashtë kësaj ndërtese disi të zymtë. I imagjinoj punonjësit brenda tek qeshin të çliruar teksa rrëshkasin jashtë, si në ndonjë skenë nga Liza në Botën e Çudirave. Imazhi më bën për të qeshur e pavarësisht problemit urgjent, e kuptoj tërësisht arratisjen e tyre nga fati mediokër i të qenit punonjës i një institucioni publik.

Pas trokitjes të disatë në derën e parë në të cilën rikthehem pas plotësimit lart e poshtë të rrethit, një burrë përgjigjet, më në fund. Sapo e shoh, më duket sikur e njoh, sikur e kam takuar më parë. Ka një vështrim të butë e fytyrë të ëmbël. Pasi dëgjon ankesat e mia e të J-së, na lajmëron me keqardhje se është pacienti i fundit i ditës. Na këshillon të rikthehemi dhe ofron një emër e orar të ri, por pas disa përpjekjeve të dështuara, fjalët e tij tingëllojnë boshe. I tregojmë edhe një herë udhëtimin tonë të disatë e të pafat e ai na dëgjon e na sheh me aq keqardhje e mirëkuptim sa ndjehem disi e ekspozuar. Më duket sikur sheh përtej kësaj historie, përtej vendit e kohës, duke kaluar e dalluar njerëz, vende, ngjarje që nuk mund t’i dijë. Megjithatë, nuk mund të bëjë më tepër se kaq. Fjalia më rikthen në realitet. Me sy plot zhgënjim e me kokë të ulura, kthehemi e nisemi të largohemi.

E ndjej keqardhjen me të cilën na sheh ndërsa ikim, por pas disa çastesh, dëgjoj hapat që largohen dhe derën që mbyllet. Nuk kalon asnjë minutë dhe dëgjojmë zërin e tij që na thërret të rikthehemi. Të lumtura, nxitojmë dhe futemi brenda dhomës magjike ku takojmë dentisten dhe gruan e shpëtimtarit tonë, pacienten e parafundit. Të dy qëndrojnë me ne e përkthejnë gjithçka, me durim e qetësi, pa u nxituar. Gruaja qesh dhe duket aq e lumtur e energjike sa as nuk mund të imagjinohet se para pak çastesh ndodhej e ulur në karrigen e torturave. Pasi mbarojnë përkthimin e presin që të dalim së bashku, ofrojnë të na çojnë me makinë në shtëpi. Zbulojmë se nuk jetojnë këtu, se kanë ardhur në vendin e tyre për pushime, që kanë jetuar gjithandej e sot ndjehen të lirë e të lumtur për pak orë pa fëmijët, edhe nëse këto orë janë kaluar në vendin më të pakëndshëm. Më habit mirënjohja e madhe e gruas për gjëra të vogla, mungesa e shqetësimit për shiun, dentistin, gatishmërinë e bashkëshortit për të ndihmuar dy gra më të reja që po e shihnin si fëmijë të humbur deri para pak momentesh. Si rrjedhojë, nuk na mbetet veçse ta admirojmë bujarinë dhe vitalitetin e saj, e cila e vë në plan të parë të kuadrit, duke e lëvizur burrin në sfond. I eklipsuar por jo i harruar. Të dy rrezatojnë një lumturi shumë më të madhe seç haset zakonisht në  raste bashkëjetesash e martesash të gjata. Më rikujtojnë pamje apo besime të fëmijërisë, imazhe e shprehje fytyrash që nuk i sheh pothuajse kurrë me kalimin e viteve. Më duket sikur pashë një mit, një qenie të rrallë apo specie në zhdukje. Dhe, pavarësisht se nuk i njoh vërtet, pavarësisht dyshimeve  se lumturia e tyre është iluzore apo naive, për një moment – dhe një moment mjafton për të ngritur apo hedhur poshtë – u ndjeva si pjesë e diçkaje më të madhe se vetja e rifitova një ndjenjë sigurie të harruar prej kohësh.

by Kleitia Vaso