“Natural Mystic”

by Kleitia Vaso

Syri i Keq

Lumturia që ndoqi kontaktin fillestar me librin tim të parë nuk është lloji që preferoj. Nuk ishte një gjendje mirëqenieje e thellë dhe e qetë, e cila intensifikon marrjen e kënaqësisë nga çfarëdo që të rrethon. Përkundrazi, ishte një sulm agresiv emocionesh, elektrizues dhe, si rrjedhojë, edhe acarues, një gjendje dehjeje të cilën nuk mund ta shijosh plotësisht pasi të ka mbetur aq arsye sa të kuptosh që je i/e dehur. E parë në këtë mënyrë, mund t’i kuptoj njerëzit që e luftojnë me gjithë ç’kanë rënien në dashuri. Jo krijimin e një marrëdhënieje domosdoshmërisht, por dorëzimin ndaj një vorbulle që të emocionon po aq sa edhe të frikëson. Versioni final i diçkaje për të cilën ke punuar – libri, në këtë rast -  në duart e tua, mund të krahasohej si përjetim me konsumimin fillestar të një dashurie të këtij lloji. Si e tillë, cilado të jetë forma konkrete që marrin ëndrrat, ajo është njëkohësisht më tepër dhe më pak se ç’pritet. Pikërisht, kjo ndodhi në këtë rast. Si e hipnotizuar, e shihja librin, formën finale të tij, e lumtur dhe aspak e lumtur në të njëjtën kohë. Pak e zhgënjyer me veten për mungesën e përgjigjes që prisja, u mundova të krijoj një lloj reagimi artificial ndërkohë që ajo që po ndodhte brenda meje duhet të kishte mjaftuar. Ndoshta, forma që mori ky reagim ishte e papritur. Isha e pushtuar nga një tepri energjie të cilën duhet ta shtypja, ta shpërndaja, ta harxhoja, ta çliroja. Por, duke mos qenë mendjeftohtë, thjesht ecja pa e kuptuar nga një dhomë në tjetrën me librin në dorë, si një vajzë e vogël me lodrën e saj të re.

Kjo lumturi e dyshimtë dhe e paqëndrueshme pësoi disa transformime në javët në vijim. Pak ditë pas botimit, pohova në heshtje tek mu kujtua hyrja e “Qyteteve të Padukshme,” në të cilën Calvino skicon rënien që ndjek çdo fitore, çdo arritje. Sigurisht, Calvino i referohet perandorëve kur shkruan për zbrazëtinë që pason kulmin, por edhe një njeri më i zakonshëm mund të kuptojë se e njëjta rrugë gjendjesh, emocionesh e mësimesh ndiqet në ngjitje e zbritje më modeste.

Më kujtohet shumë mire se në javët që pasuan, prapa lumturisë të zhurmshme në sipërfaqe, fshihej një ndjenjë zbrazëtie dhe ankthi. Në mënyrë pothuajse qesharake, kjo gjendje pjesërisht e pakëndshme ishte e shkaktuar pikërisht nga arritja e diçkaje të dëshiruar. Kundër arsyes dhe dëshirave të mia, ndjeja prezencën e një peshe pa fytyrë, një reje të rëndë e të zezë, një hije pa emër dhe për këtë arsye, të frikshme. E di që pa zë e qortova veten për paaftësinë për të ndjerë lumturi të pandotur, çfarëdo të jetë kjo. Unë s’e njoh dhe nuk e di a e njeh ti. Megjithatë, frikërat dhe shqetësimet e mia – shqetësime të përzgjedhurish – morën një formë më konkrete kur dikush i afërt, i cili nuk mund të më gjykojë objektivisht, e mbivlerësoi arritjen time duke më uruar që të mos të më zinte syri i keq. Fillimisht, natyra dramatike e urimit më bëri për të qeshur por e dija, që edhe para urimit të tij, diçka e errët po formohej brenda meje.

Atë natë, isha me temperaturë. Nuk mund të flija – për mua, e pazakontë dhe shenjë e një shqetësimi të madh – por kjo kishte të bënte edhe me nxehtësinë mbytëse të atyre javëve. Ndoshta vera nuk është stina e duhur për ngjarje e emocione të mëdha. Nxehtësia na kthen të tërëve në atë që jemi vërtet, kafshë të veshura me rroba. Hungërimat në rrugë e shoferët e çmendur mjaftojnë për të vërtetuar këtë fakt. Gjithsesi, duke u rrotulluar pa shpresë në krevat, e dija që ditët në vazhdim nuk do të ishin të lehta, ashtu siç ndodhi, në fakt. Me valë, isha e nxehtë dhe e ftohtë, energjike dhe letargjike. Fillimisht, u përpoqa ta luftoja këtë gjendje, duke e mohuar, por trupi  i refuzon menjëherë të gjitha dredhitë e mashtrimet e trurit. Sytë e verdhë dhe pa shkëlqim tregonin qartësisht të vërtetën dhe asgjë përveç të vërtetës. Isha e sëmurë. Sëmundja më kapi dhe më vuri përfund. Sigurisht, e dija që nuk ishte punë e syrit të keq. Isha unë vetë syri i keq, ndëshkuese e vetes përpara se të dilte ndonjë tjetër vullnetar. Mendova për njerëzit vërtet të sukseshëm dhe sa frikëra fshihen nën një sipërfaqe të dëshirueshme. Por, nuk e di se ç’konsideroj sukses. Sigurisht jo para, tituj apo grada, këtë e di. Ndoshta, arritja e gjërave që dëshiron përafrohet më tepër si përcaktim. Asgjë nuk mjafton të na qetësojë apo kënaqë. Gjithmonë, frika do të shoqërojë gjithçka të mirë dhe, nëse nuk vjen, ne do ta shkaktojmë si mëkatarë edhe kur nuk jemi aspak fetarë. Kisha, xhamia, apo zoti nuk janë të nevojshëm pasi të gjithë mekanizmat vihen në lëvizje nga syri brenda nesh.

Non Sequitur

Muaj më pas, e lodhur dhe jo aq e pastër nga udhëtime të gjata të njëpasnjëshme, isha e ulur në një klasë ku duhet të përqendrohesha por nuk mundesha. E vetmja gjë që mendoja ishte vazhdimi i ditës, i cili në atë moment, më dukej si një torturë e gjatë dhe e stërmundimshme. Duhet të mbaroja disa punë administrative, një detyrë kjo që më tërheq drejt tokës pa u ngritur mirë për ta filluar. E kuptova mosbindjen e trupit nga sytë, të cilët refuzonin të përqendroheshin. Përkundrazi, lëviznin të lirë dhe pa fokus, në fytyrat e të tjerëve, jashtë, dhe atje u ndalën pa u shqetësuar për papërgjegjësinë e tyre. Skena jashtë shfaqej edhe më e zymtë se ajo që po ndodhte brenda. Bota ishte mbuluar nga një gri e thellë dhe e padepërtueshme. Dukej sikur nuk do të kishte kurrë më rreze, aq e dendur ishte kjo mbulesë e zymtë. Por, jo, papritmas, si për të më ripërtërirë dhe ndëshkuar njëkohësisht, disa rreze filluan të çanin, pa e vrarë mendjen, me guximin e më të fortit. Klasa filloi të ndriçohej duke më dhënë një pikë përqendrimi e cila grumbulloi dhe përfshiu gjithë shpresat e mia të mjegullta. Më alerte, perceptova se përplasja e këtyre dy dritave mund të krijonte gjënë më të përafërt me një mrekulli natyrore, ylberin, fenomen i rrallë dhe po aq i çuditshëm. Si Sarah tek “Fundi i lidhjes,” të Graham Greene si Papa i Ri i serialit me të njëjtin titull, po kërkoja në heshtje, me këmbëngulje, shfaqjen e ylberit, në atë çast. Doja me çdo kusht plotësimin e menjëhershëm të kërkessës time, prezencën e diçkaje, pohimin e saj. Këmbëngulja ime nuk solli fryte. Pavarësisht premtimit të heshtur të dritës, ajo që doja refuzoi të shfaqej në momentin e kërkesës.

Disa orë më vonë, e harrova lutjen time me një shpejtësi po aq të madhe sa intensiteti i mëparshëm. E lumtur, pas një ditë të lodhshme, e ulur në tren po shihja pa mendje jashtë. Ndoshta kjo gjendje përafrohet me një lumturi të plotë; liria nga gjërat e mërzitshme, liria për të menduar dhe bërë çfarëdo që dëshiron në atë moment, me një pasdite të plotë që të përket vetëm ty, nëse bota burgosëse të ka kursyer ndonjë energji. Ylberi u shafq pikërisht atëherë, pa zhurmë e paralajmërime. Nuk e di a ishte ai që kërkova. Por, shfaqja e tij më rikujtoi një nga netët më të lumtura, fundin e një viti të lodhshëm dhe shpeshherë sfidues por po aq të bukur, si rrjedhojë. E lirë, më në fund, për pak, si gjithmonë, isha ulur në rërë pas perëndimit të diellit në 11 të natës. Po errësohej por kishte ende pak dritë. E lumtur dhe e predispozuar për të parë gjithçka të bukur në këtë botë, ngrita sytë dhe pashë një re në formën e qartë të një peshku. Hëna e plotë ishte saktësisht në vendin e syrit. Ula dhe ngrita sytë disa herë për tu siguruar. Nuk ndryshoi formë, përkundrazi, u qartësua edhe më tepër. E hipnotizuar, vazhdova ta shihja për minuta të tëra deri sa, e lodhur nga intensiteti i momentit, e shkëputa vështrimin. Kur ngrita sytë përsëri, peshku kishte filluar të shpërbëhej dhe nuk mund të vazhdoja ta shihja si më parë. Momenti kaloi. Dhe, megjithëse nuk do të besoj asnjëherë në një fe të vetme, mendova për shenjën e shkruar në qiell, të cilën nuk do ta kisha parë nëse nuk do të ndodhesha atje në atë moment. Mendova për shenjat dhe simbolet që na ofrohen të pashoqëruara nga veglat me të cilat t’i interpretojmë. Por, ndoshta, intepretimi mbetet i parëndësishëm. Shfaqja mjafton dhe fjalët kurrë nuk mund të kapin dhe të përkufizojnë misterin dhe çudinë pa zë.

by Kleitia Vaso