by Kleitia Vaso

Nëse pritet që këtu të zhvillohet i njëjti diskutim mbi piramidën si simboli i pushtetit, një obsesion në formë konkrete të çdo pernadori-diktatori të etur për të, këshilloj që të lihet menjëherë leximi.

Piramida në fjalë është ajo e Tiranës, historia e të cilës është e lidhur me ish-pushtetin si çdo vepër lidhet me ata që kanë qenë, janë, apo do të jenë në fuqi. Ndoshta në këtë rast më tepër se disa vepra e më pak se disa të tjera. Është historia e saj, në fund të fundit dhe kush jemi ne ta gjykojmë.

Në një mënyrë që ndoshta njerëzit nuk e mendojnë kur e shohin, piramida tregon, më tepër se çdo vepër tjetër, karakterin e shoqërisë shqiptare. Së pari, mungesën e guximit për ta shkatërruar tërësisht, për ta zhdukur nga faqja e dheut meqë acaron aq shumë, meqënëse ju kujton historinë jo aq të largët kur…çfarë? Ishin më të këqinj se tani? Më të trembur? Nuk shoh asnjë ndryshim përveçse tani servilizmi dhe mungesa e guximit janë një zgjedhje më tepër se një detyrim.

Së dyti, ajo tregon mungesën e iniciativës për ta rregulluar sepse diçka e tillë do të kërkonte një lloj mendimi dhe pune që ndoshta nuk do të kishte një përfitim konkret e të menjëhershëm. Puna pa vlerësim monetar tregon dashuri për diçka, për veten, për objektin, për tjetrin. Por, kur kjo dashuri nuk ekziston, mundimi merr vlerë vetëm nëse përmbush menjëherë një mungesë, varfëri, pasiguri, ego të vendosura mbi asgjë në bazë.

Së treti, lidhur me pikat e lartpërmendura, pse mos të ndëshkojmë një objekt në vend të vetes tonë për shembull? Ta torturojmë, tja rrjepim mermierin e ndyrë luksoz që e duam aq shumë, ta shkarravisim, tja thyejmë xhamat, ta shqyejmë dhe pastaj ta lëmë atje, të shëmtuar, të mjeruar si shfaqje indirekte e gjithë “ndjenjave” tona kundër pushtetit, atyre që na dhunojnë? Ata jemi ne dhe ne, ata. Në fund të fundit, sakatimi i saj shfaq një impotencë të papranuar e të keqdrejtuar, qingji i sakrifikuar i zgjedhur gabimisht gjithmonë. Dhe, më e tmerrshmja është se vendndodhja e saj – e mirëmenduar në konceptim e vazhdim – e tregon haptazi turpin dhe vetë-urrejtjen e një populli të tërë për çdo vizitor që vendos ta vizitojë qendrën tonë. Pa fjalë, ajo shfaq që ne nuk pranojmë të kaluarën, që nuk kemi takat të mirëmbajmë asgjë me vlerë që na përket, që jemi në nivelin kafshëror-elementar të shkatërrimit që është pafundësisht më i lehtë se ndërtimi. Veçanërisht i hidhur është shkatërrimi pervers i diçkaje me vlerë, të bukur, që nuk mund ta shijojmë dot thjesht si të tillë, të pangatërruar me mijëra vlera e antivlera të shtuara e të hequra, paaftësi kjo që na nxit ta njollosim, përlyejmë me pakënaqësinë tonë.

Megjithatë, mua më pëlqen edhe e mjerë. Ndoshta edhe më tepër se e re dhe e mbuluar me mermer. Përsëri, me pamjen e saj të veçantë, në vijën midis madhështores dhe groteskes tashmë, ajo tregon se gjërat e rralla që për çfarëdo arsye, qoftë bukuri apo shëmti ekstreme, ose të dyja, nguliten në memorien personale ose kolektive, vështirë të fshihen tërësisht. Mbijeton sepse e meriton. Edhe pse e dhunuar në çdo lloj mënyre, e poshtëruar si zëvendësuese e diçkaje tjetër – pushtetit apo vetë pafuqisë të shkatërruesve – përsëri mbizotëron mbi ndërtesat aspak mbresëlënëse që e rrethojnë. Si mjellma e Baudelaire që çalon mbi beton, në vend që të rrëshkasë mbi ujë, si një sirenë  që përpëlitet të zvarritet mbi asfalt, pa dy këmbët e gjithë njerëzve të rëndomtë, tragjike por e pamundur për tu injoruar, e bukur dhe e shëmtuar njëkohësisht, ajo vazhdon dhe do të vazhdojë të ekzistojë thjesht falë fuqisë të veçantisë së saj.

by Kleitia Vaso