by Kleitia Vaso

Elementët që na interesojnë tek të tjerët janë të vështirë për tu përcaktuar. Fjalia që më kujtohet shpesh nga adaptimi më i fundit në film i Ana Kareninës është përgjigja e Vronskit për pyetjen e Anës mbi arsyen e fiksimit e tij të menjëhershëm dhe të pashpjegueshëm me të.“Pse?” pyet ajo dhe ai, me të drejtë, përgjigjet “Nuk mund të pyesësh pse për dashurinë.” Më tingëllon e vërtetë përgjigja e tij; megjithëse nëpërmjet vështrimit retrospektiv -me qartësinë që e karakterizon këtë lloj vështrimi – mund të disektoj dhe rendis të gjitha arsyet për të dashur diçka ose dikë, elementi misterioz i tërheqjes fillestare mbetet pjesërisht i pashpjegueshëm. I njëjti arsyetim vlen edhe për të kundërtën; ndonjëherë nuk ka asnjë shpjegim racional për të mos pëlqyer një fytyrë, një vend, një aromë të caktuar por, megjithatë, ndodh pikërisht kjo.

Kjo ese nuk filloi si një shkrim mbi dashurinë. Dëshira për të shkruar erdhi me një sens urgjence të çuditshëm nga diçka shumë e vogël: gjatë një mëngjesi të zakonshëm, zgjodha të lexoj një intervistë me shkrimtarin hungarez, Imre Kertész, një shkrimtar prej të cilit nuk kam lexuar asgjë. Nga shumë intervista me shkrimtarë të njohur e të panjohur në versionin virtual të revistës Paris Review, zgjodha pikërisht këtë e nisur nga një tërheqje iracionale për një emër që tingëllon ekzotik për mua.Kështu që, megjithëse aryeja gjendet gjithmonë më pas, ajo nuk ndryshon faktin e përzgjedhjes time intuitive të këtij emri midis dhjetra të tjerëve.

Arsyet e vërteta janë edhe më të shumta, në fakt; sa më thellë të shkosh, aq më shumë gjen. Për shembull, që në fëmijrinë time Hungaria ka ushtruar një pushtet të çuditshëm megjithëse episodik mbi mua. E gjitha filloi, supozoj, me magjepsjen time jetëshkurtër por të fuqishme me një shoqe të prindërve, e cila ishte gjysmë-hungareze, bjonde dhe shumë e bukur në një kohë kur Shqipëria, ose një zonë e kufizuar e Tiranës, për të qenë më e saktë, ishte plot brune të ngjashme me njëra-tjetrën në pamje të parë. Në fakt, ajo qëndronte e pozicionuar në anën e kundërt të spektrit nga mamaja ime e cila ishte po aq e bukur dhe ekzotike, por në sensin aziatik dhe brun të fjalës, ndryshe nga unë.Siç duket, më duhej një pasqyrë që të reflektonte versionin më të mire të rritur të vetes, atë që do doja të isha.

Por, ndërsa efekti i shoqes së prindërve ishte i rrufeshëm – ngjyrat dhe pamja e saj më shastisën siç ndodh me gra më të mëdha kur je më e vogël dhe mezi pret të rritesh – një arsye tjetër, fillimisht e pandërgjegjshme për seleksionimin e këtij emri ishte prezenca e një gruaje tjetër bjonde dhe shumë më të rëndësishme në jetën time, ajo nga e cila kam mësuar emra si Kertézs dhe shumë të tjerë, të panjohur për mua deri atëherë; mësuesja e letërsisë në universitet, e cila ka një bukuri më delikate dhe efekt më gradual se bjondja e mëparshme, por, imazhi i të cilës është më pak konkret pavarësisht njohjes shumë herë më të gjatë dhe rolit të saj më të rëndësishëm. Ndoshta, sepse ajo është shumë më reale se gruaja gjysmë-hungareze, e mendoj atë si një atmosferë ngjyrash dhe parfumi të caktuar më tepër se me qartësinë e tipareve të imazhit të gruas të parë. Dhe papritmas, duke shkruar këtë, kuptova gjithashtu pse dikush shumë i afërt, dikur më ka thënë se në rastin që do dikë, nuk mund të shihen e gjykohen tiparet e njeriut të dashur si të ndara nga njëra-tjetra por prezenca e tyre ndjehet dhe e imazhi kujtohet si një atmosferë ndjesish dhe aromash.

Në fund të fundit, eseja përfundoi pjesërisht si një ese mbi dashurinë. Lexova një pjesë shumë të vogël të intervistës përpara se të filloja të shkruaja. Fjalia që vuri mekanizmat në lëvizje ishte një kujtim i shkrimtarit – i cili më pëlqeu edhe më tepër kur tregoi se i kishte dashur blloqet që i vogël–ku ai përshkruan se blloku i tij i parë “ishte një bllok shumë i bukur – aq i bukur sa nuk doja ta njollosja.” Dhe, këtu, njohja, reflektimi, pasqyra, çfarëdo emri t’i vendosim, çadra nën të cilën grumbullohen të gjitha arsyet për të dashur ose jo diçka, funksionoi edhe njëherë. Këtu, mu kujtua edhe një here dashuria ime për blloqet dhe faqet e pastra që në vogëli kur, e bezdisur nga gabimet që bëja dhe shkarravinat e mëpasshme për t’i mbuluar ato, grisja faqet për të rikthyer pastërtinë e bllokut. Tani, në vend të fshirjes, më pas, po mësohem më në fund të vazhdoj pavarësisht gabimeve dhe korrigjimeve duke e pëdorur shtresëzimin e tyre, të ngjashëm me atë të dashurive e “gabimeve” tona, për të krijuar diçka, në vend që ti fshij ato, njëra pas tjetrës, vjedhurazi.

by Kleitia Vaso