by Kleitia Vaso

Jam gjithnjë e më bindur se një titull i gjetur ka po aq rëndësi sa vepra vetë. Force Majeure është titulli i një filmi suedez dhe si shprehje nënkupton një fuqi, zakonisht një katastrofë të natyrës, e cila është përtej kapaciteteve njerëzore për ta ndalur e shmangur. Si rrjedhojë, nëse ndodh, përballja me të është e paevitueshme dhe çdokush që ndeshet me të del, në mos tërësisht, pjesërisht i transformuar.

Në rastin në fjalë, force majeure i referohet një orteku, reagimi ndaj të cilit ndryshon dinamikat ekzistuese të një familjeje perfekte nordike. Familja ideale, si në sjellje dhe në pamje, ndodhet në një vendpushimi për ski, një vend i shtrenjtë dhe pothuajse steril në pamje, si vetë familja gështenjë-bionde me lëkurën e tyre si prej qumështi e trupat e proporcionuar por si kukulla më tepër se njerëz prej mishi e gjaku. Të vetmet shenja që tradhëtojnë një lloj pakënaqësie në marrëdhëniet e sjellshme dhe paqësore midis tyre janë nuanca neglizhence të burrit ndaj gruas.

Ngjarja që i nxjerr këto pakënaqësi në pah është orteku, i cili shfaqet papritmas ndërkohë që familja shijon një mëngjes për tu patur zili në një restorant të hapur me pamje nga malet. Papritmas, dëbora fillon të rrëshkasë duke iu afruar restorantit gjithnjë e më tepër. Pas filmimit dhe fotove fillestare të pashmangshme, klientët fillojnë të braktisin tavolinat e tyre e të vrapojnë të tmerruar. Edhe mamaja e familjes tonë përsërit vazhdimisht që ata duhet të ikin; vetëm babai, një burrë i ri – plotësisht i arrirë në pamje, sukses, e sjellje – fillimisht insiston se orteku është një shfaqje e organizuar nga restoranti për të krijuar një përjetim të plotë të të qenit në kontakt me natyrën. Por, në momentin që bora fillon dhe grumbullon shpejtësi dhe fuqi dhe duket se asgjë nuk mund ta ndalë, babai largohet me vrull nga tavolina dhe vrapon duke harruar, përkohësisht, ekzistencën e familjes së tij.

Tradhëtia e përkohëshme prej instinkteve, çjerrja e maskës  dhe përpjekjet për të kaluar dhe harruar  atë që kemi parë, janë disa nga idetë e eksploruara në këtë film. Arratisja e babait prej ortekut artificial krijon një lloj reagimi tek shikuesi që përfshin horrorin, turpin dhe mospëlqimin e personazhit të tij; megjithatë, filmi prezanton skena gjatë të cilave padyshim kuptohet dhe ndjehet dhimbja, zhgënjimi  dhe pendimi i dikujt që tradhëtohet nga vetja në mënyrë të pakontrolluar. Vërtet, filmi adreson pikërisht zhbërjen e identitetit që ndonjëherë shkaktohet prej momenteve ose, më saktë, prej qëndrimit ndaj këtyre momenteve të fuqishme që nxjerrin një pjesë të fshehur tonën dhe rikthimin e mëpasshëm drejt një versioni të pranueshëm por përgjithmonë të transformuar të vetes.

Ndërkohqë që filmi më rikthehej herë pas here në ditët më pas duke e diskutuar edhe me të tjerë, si gjithmonë, kuptimi i vërtetë i këtyre momenteve e reagimeve  zhgënjyese më erdhi në formën më qesharake të mundshme. Një mëngjes, si shpeshherë, po kaloja kryqëzimin e rrugës pothuajse me vrap, duke parë autobuzin tim i cili ndodhej nga ana tjetër e rrugës, aq afër dhe larg njëkohësisht. Shpeshherë, më ndodh që disa faktorë rastësorë vendosin fatin tim të mëngjesit; një nga këta është semafori tekanjoz që jo gjithmonë i bindet dëshirave të mia.

Në këtë mëngjes, si çdo tjetër, u gjenda para semaforit me autobuzin nga ana tjetër. Si në 30 përqind të rasteve, këtë herë semafori nuk funksiononte duke mos më dhënë shenjën e duhur e cila zakonisht përcakton fatin tim. Makinat vazhdonin rrugën e tyre me shpejtësi duke pretenduar se nuk kuptonin mosfunksionimin e semaforëve dhe turmën e kalimtarëve që vetëm zmadhohej nga një anë e trotuarit.

Në një çast paniku, gjatë të cilit mendova se do të ngecja përjetësisht nga ana e gabuar e trotuarit, pashë fatin tim përkrah në formën e një gruaje të moshuar e cila nuk e di me ç’besim në zot e rob shpresonte të kalonte. Në të qindtën e sekondës e shtyrë nga qëllimi im përfundimtar –kalimi në anën tjetër – e kapa prej krahu dhe, duke vënë në sedër shoferët e shoferet,  kalova një pjesë të rrugës duke ndihmuar atë dhe më shumë veten. Fatkeqësisht, shfaqja e turpshme nuk mbaron këtu. Ndërkohë që gruaja më pëshpëriste fjalë mirënjohjeje unë shihja autobuzin teksa nisej. E braktisa gruan në urën që ndan dy rrugët me drejtime të kundërta, dhe vrapova si e çmendur drejt anës tjetër, e verbuar nga arritja e qëllimit tim.

Fatkeqësisht por drejtësisht, për të më dhënë pak kohë më tepër për të menduar krimin tim të lehtë, autobuzin nuk e kapa. Shoferi nuk e ktheu kokën dhe kështu më iku autobuzi që kishte kërkuar kaq shumë mendim e veprim për disa çaste plot intensitet. Ajo që mbeti ishte imazhi i gruas së shkretë e cila ende ndodhej aty ku e kisha lënë, duke hezituar. Nuk jam e sigurt, por mu duk e trishtuar, ndoshta edhe nga braktisja ime e pamëshirshme.

Duhet të pranoj se çfarë nuk ndjeva në ato momente: dëshirën për të vrapuar dhe për ta ndihmuar në gjysmën e dytë të rrugës, zhgënjim me veten, autokritikë – sigurisht – por më vinte edhe për të qeshur. Siç duket,humori vërtet lind nga dhimbja…ose thjesht, sikleti. Dhe ja si kuptova edhe filmin që e kisha parë para pak ditësh.  Do ta kisha menduar kaq shumë këtë veprimin tim pa parë filmin paraprakisht? Nuk jam e sigurt cila vjen e para, por dyshoj se duke përjetuar diça të ngjashme vetë, kuptova filmin i cili, si çdo gjë me vlerë në fund të fundit, më bëri të njoh një pjesë të vetes.

by Kleitia Vaso